Handschrift: ontwikkeling – verandering - veroudering

Aging – ouder worden – ook in het handschrift

In een gesprek vroeg een ouder persoon zich af, of klein schrift vooral bij oude(re) mensen voorkomt.
Hij merkte dit bij zichzelf op en had de indruk dat zich dit met de leeftijd had ontwikkeld.

Deze opmerking en persoonlijke ervaring leidde tot het raadplegen van enige grafologische werken.

In de zo verkregen informatie is een ordening aangebracht, waarbij de vetgedrukte koppen de titelwoorden volgen. Daarna volgt een aantal handschriftaspecten. De bedoeling van dit artikel is om de bovenvermelde titel meer invulling te geven.

En ons weer te verbazen over het wonder van het handschrift!

Handschriftontwikkeling: Waarom?

Handschrift is een vorm van menselijk gedrag waarin heel veel psychologische en zelfs biologische functies hun aandeel leveren. Het is op de eerste plaats een vorm van communicatie door middel van taal. Het is ook een persoonlijk wijze van uitdrukken want iedereen schrijft anders. Dat komt omdat iedereen een andere motoriek heeft.

De wetenschappelijke vragen die daarbij onderzocht worden zijn velerlei, zoals de vraag hoe taal, waarneming en motoriek samenwerken in de productie van lopend handschrift, maar ook hoe hand-schrift verandert onder invloed van ontwikkeling, scholing, ouderdom, ziekten (bijvoorbeeld ziekte van Parkinson) en drugs. (1) 

Handschriftontwikkeling: Hoe?

Mensen schrijven met een snelheid van zo'n vier tot vijf haaltjes per seconde maar er zijn natuurlijk grote variaties tussen mensen. Ook in de loop van ons leven verandert ons handschrift sterk. Het wordt geleidelijk aan sneller (tot ongeveer 15 jaar) en op hogere leeftijd neemt de snelheid weer af. Het is wel opmerkelijk hoe goed en hoe vaardig mensen tot op hoge leeftijd kunnen schrijven. Ook de vloei-endheid verandert. Jonge kinderen schrijven in kleine stapjes; elk haaltje bestaat als het ware uit een aaneenschakeling van nog kleinere haaltjes. Dat komt omdat kinderen nog niet zo'n precieze controle hebben over de spieren die de vingers en hand besturen.

Op hoge leeftijd neemt de vloeiende verloop weer enigszins af, maar dat hangt natuurlijk ook af van de gezondheidstoestand van iemand. Andere kenmerkende waarden voor iemands handschrift zijn de groot-te, de helling van op- en neerhalen, rondheid van de letterhalen en de verhouding tussen horizontale en verticale verplaatsing van de pen. (1)

Handschriftverandering

Tussen het 6e en het 12e levensjaar is het schrift langzaam, onregelmatig, groter wordend, eerder rond. Het stabiliseert zich rond het 12e levensjaar, deformeert daarna weer heel snel onder invloed van de puberteitscrisis. Vooral bij meisjes vindt men verdraaide en gewoonlijk een neiging van het schrift naar links, elegante vooruitgeworpen halen, talrijke tekens voor het begin van een protest. Vrijwel altijd hele korte onder lengtes (complexen).

Daarna wordt het schrift beetje bij beetje harmonisch, steviger, stabiliseert zich, krijgt z’n meer of minder definitieve vorm.

Men kan echter ook infantiele schriften bij volwassenen schriften tegenkomen (tekort aan rijpheid of relatieve achteruitgang), die door de leeftijd (wat meer of minder vervroegd kan intreden), door ziekte of hormoonstoornissen totaal gedeformeerd werden. Verder kan men schriften van zeer oude mensen (Greisen) tegenkomen, die een buitengewone jeugdigheid hebben behouden (niet te verwisselen met infantiliteit), want de ouderdom kent om zo te zeggen geen leeftijd.

Kortom: er is geen regel, die het mogelijk zou maken, de fysieke leeftijd uit het schrift af te lezen. (2)

Wat de tijdstijl van het schrift betreft, moet men ervoor oppassen deze niet gelijk te stellen met de leeftijd van de schrijver, ofschoon beide vaak samenvallen. Een jonge man schrijft in de regel anders dan een oudere, en wel niet alleen daardoor, omdat hij volgens een andere methode leerde schrijven, maar ook, omdat er fasen typische, dat wil zeggen bovenindividuele verschillen in impulskracht, activiteit, psychische elasticiteit enzovoorts, plegen te bestaan. Er zijn zonder twijfel ook typisch jeugdschriften en typische leeftijdsschriften (Alter-), m.n. ouderdomsschriften (Greisen-), en ook zij beelden een fictieve norm uit, waar rekening mee te houden is. (3)

Handschriftveroudering

Veroudering verraadt zich in het algemeen door een hernieuwde toename bij de meeste van de samentrekkende kwaliteiten, waarvan de neiging naar grotere verbondenheid eerder is genoemd en waarvan die naar een toename van scherpte  voortvloeit uit de eerdere analyse van de laterale bewegingskwaliteiten; los van het laatste is een neiging naar magerheid de belangrijkste onder de meer algemene symptomen van het ouder worden, en het kan al of niet worden gevoegd bij meer of minder opvallende kwaliteiten van de ductus, zoals tremorsporen, los van de algehele dichotomie van stroperigheid  en scherpte. (4)

Leeftijd in handschrift kan niet met zekerheid worden bepaald, maar kan vaak worden benaderd door een vergelijkende analyse die gebruikmaakt van ritme, druk, rijpheid van lettervormen en ruimtelijke indeling. Een zwak ritme betekent óf een jonge man óf een heel oud iemand. Eenvoudige letters suggereren jeugd; betrokken of gekrulde letters wijzen op iemand van minstens 21. Lichte druk, indien constant en ritmisch, suggereert een jong persoon. Lichte, maar onderbroken druk wijst op iemand van middelbare of hogere leeftijd.

Je leeftijd zal je vertellen of je al dan niet ouder wordt. Als je nog de fysieke kracht van je jeugd hebt, zal je schrift stevige druk vertonen, zonder teveel variatie  of verandering in de ‘body’ van het schrift.

Maar als de leeftijd begint toe te nemen en je fysieke energie te verzwakken, zal je schrift zwakjes geschreven zijn en schommelen.

Ziekte veroorzaakt heel vaak schrijven met weinig druk en lijkt in een rijdende trein geschreven, door de golvende schrijflijn en de langzaam-gevormde letters. Ziekte is de manier van de natuur dat mensen ouder worden, vandaar dat we het schrift van een ziek iemand zouden verwachten bij dat van iemand die op leeftijd komt. Als je handschrift op veroudering wijst terwijl het de volle kracht van de jeugd vertoont, dan is het wijs om een complete lichamelijke en geestelijke check-up te doen. (5)

Handschriftbijzonderheden

1. Mannelijk en vrouwelijk handschrift

Het mannelijke schrift neigt naar sterkere wilsuiting, het vrouwelijke blijft daarentegen losser/opener en weker. Zelfs in het ouderenschrift (beefschrift) zullen nog kenmerken voorkomen van wat men op z’n levensweg vermocht te doen en zichzelf aan ontwikkelde. (6)

Wij weten, dat er zowel mannelijke vrouwen als vrouwelijke mannen kunnen zijn en dat sommige mensen al met 18 jaar oud, of met 80 jaar nog jeugdig, kunnen zijn. De biologische en de kalender-leeftijd komen niet altijd overeen. (7)

2. Handschrift – vergroting en verkleining

In een overzicht van belangrijkste schriftkenmerkenworden ontspannings- en spanningskenmerken in twee kolommen geplaatst, en daarbinnen positieve en negatieve duidingen. Hier volgen alleen de ken-merken ‘vergroting’ en ‘verkleining:

Ontspanning                                                               Spanning

Vergroting (absolute grootte)                                     Verkleining (absolute kleinheid)

(enthousiasme, dadendrang, trots – gebrek aan          (realiteitszin, concentratievermogen, onderdanigheid

Realiteitszin, gebrek aan concentratievermogen – eigen-       – gebrek aan enthousiasme, kleinzieligheid,

dunk, arrogantie)                                                        lichtgelovigheid) (6)

3. Klein handschrift

Lüke stelt dat een schrift klein is als de midden zone (i-hoogte) kleiner is dan 1.7 mm en grote letters navenant klein zijn.

De indruk van klein schrift is volgens Donig: precies, enghartig, begrensd, krap, karig, onbetekenend, bekommerd, bedrukt.

Lüke: De schrijver van klein schrift stelt zichzelf zijn grens.

Donig: Verminderde levensimpulsen en persoonlijke behoefte aan expansie.

Hearns: Kleine ik-impuls door aanleg of onderdrukking van de ik-impuls. Geleerden, filosofen, religieuzen zetten het ik opzij voor werk of godheid; maar ook verscholen arrogantie uit zich in een klein schrift.

Zeer klein:

Teillard: Tot 1 mm; andere schrijvers geven geen maat aan.

Verminderd vitaal, vermoeid. Uitleg voor klein geldt in versterkte mate voor zeer klein.

M./E.: De werkelijkheid overschatten door onbewust gevoel er niet tegen opgewassen te zijn.

Donig: Angst niet tegen de eisen des levens opgewassen te zijn.

Lüke: Twijfel aan eigen mogelijkheden het leven aan te kunnen, zware storing van het gevoel van eigenwaarde.

Lüke: Ziekte van Parkinson. (8)

4. Extreem klein handschrift

Een extreem klein, verkrampt handschrift kan bijvoorbeeld helemaal geen schraalheid tonen, maar een slechte visus; vooral als punctuatie, of punten en t-strepen of heel duidelijk geplaatst en zorgvuldig ge-maakt, of eigenaardig geplaatst zijn. (9)

5. Langzaam handschrift

Zeer langzaam schrift komt niet veel voor. Het is een teken dat de schrijver ziek of oud is; er moet dan ook met zorg gekeken worden of alle factoren wel echt aanwezig zijn. (10)

6. Verkrampt handschrift

Pophal zelf brengt het typerend tot uitdrukking, als hij bij verstijvingsgraad I van zuigelingenmotoriek, bij II van de jeugdigenmotoriek, bij III van de mannenmotoriek en bij IV tenslotte van ouderdomsmo-toriek spreekt. (11)

7. Handschrift en dysgrafie

Typisch voor een dysgrafisch handschrift zijn de onhandigheidskenmerken, zoals bijvoorbeeld een harde potlooddruk. Daarnaast zijn er nog de visueel-ruimtelijke moeilijkheden waardoor kinderen dysgrafisch gaan schrijven, bijvoorbeeld de letters te dicht bij elkaar schrijven. Tot slot zijn er nog de gevarieerde kenmerken zoals bijvoorbeeld een te klein of te groot schrift. (12)

8. Beefschrift

Bibberig schrift: zeer hoge ouderdom, slecht gezichtsvermogen, ziekte van Parkinson, gedeeltelijke verlamming, alcoholisme. (13)

 Het kenmerk van het zgn. beefschrift is de onregelmatigheid van de schrijflijn, die veroorzaakt wordt door het niet beheersen van de schrijfbeweging. Deze onbeheerstheid kan verschillende oorzaken heb-ben. Een veel voorkomende oorzaak is: ouderdom.

Beefschrift kan ook ontstaan onder invloed van alcohol, in eerste instantie onmiddellijk na gebruik.

Zeer klein: Een in zichzelf gekeerde natuur, die weinig open staat voor zijn omgeving. Nauwkeurigheid en kritiek beheersen zijn karakter. (14) 

9. Handschrift en de ziekte van Parkinson

Het leesbaar schrijven wordt op den duur vaak een probleem. Het handschrift verandert zodanig dat de letters gedurende het schrijven steeds kleiner en kriebelig tot onleesbaar worden (micrografie/een zeer klein handschrift). Als je even wacht kun je weer met wat grotere letters beginnen.
Dat schrijven een probleem kan worden, hoeft niemand te verwonderen. Schrijven is een uiterst complex gebeuren, dat voor een zeer groot deel automatisch gebeurt. Je hoeft immers toch niet bij elke let-ter na te denken hoe de vingers heen en weer bewogen moeten worden? De spieren moeten soepel zijn en de coördinatie van de fijne bewegingen is belangrijk. Dit alles raakt bij de ziekte van Parkinson ver-stoord. (15)

Later ontstaan de klassieke symptomen van de ziekte van Parkinson:

- kleiner handschrift

- moeite met fijne vingerbewegingen (16)

 Micrografie is een handschriftbeperking die verband houdt met Parkinson. Kenmerken zijn een progressieve verkleining van de lettergrootte tijdens het schrijven, een merkbaar veranderd handschrift, evenals een verkleind handschrift. Andere veranderingen in het handschrift kunnen een gevolg zijn van beven in rust, langzame beweging of stijfheid. (17)

 

Bronverwijzing

1.   Zie: www.remery.home.xs4all.nl/dsa/Artikelen/artjrg16.../art170205.htm

2.   Cobbaert, A.-M. (1978). Graphologie, Schriften erkennen und deuten, p. 189

3.   Pfanne, H. (1961). Lehrbuch der Graphologie, p. 179

4.   Sonnemann, U. (1952). Handwriting Analysis As a Psychodiagnostic Tool, p. 134

5.   Holder, R. (1969). You Can Analyze Handwriting, p. 34/5 en 188/9

6.   Wittlich, W. (1940). (Handschrift und Erziehung

7.   Pokorny, R. (1973). Psychologie der Handschrift, p. 23

8.   Halbertsma, T.M. & J. Klementschitsch, J. (1996). Compendium grafologie, p. 82 en 86

9.   Hollander, P. Scott (1998). Handwriting Analysis, p. 213/4

10. Branston, B. (1997). Grafologie eenvoudig toepassen, p. 189

11. Müller, W.H. & Enskat, A. (1973). Graphologische Diagnostik, p. 104

12. Zie: www.groepspraktijkhetklavertje.be/dysgrafie.html

13. Santoy, C. (1986). Handboek grafologie, p. 236

14. Kuiper, T. (1986). Grafologie, p. 51, 164

15. Zie: www.dokterdokter.nl/aandoening/1805/ziekte-van-parkinson

16. Zie: www.spreekuurthuis.nl/themas/parkinson/.../de verschijnselen  

17. Zie: www.epda.eu.com › ... › De evolutie van Parkinson

DS/08.03.12

Bibliotheekcommissie/18.07.13

 

Activiteit

23 Januari: National Handwriting Day

Op 23 januari wordt sinds 1983 jaarlijks in de Verenigde Staten de geboortedag herdacht van John Hancock. Hij was de man, die als eerste op 4 juli 1776 zijn handtekening zette onder de Onafhankelijkheidsverklaring:


Declaration of Independence met handtekening van John Hancock

Zoals te zien deed hij dit groot, zodat koning George III van Engeland zijn handtekening kon zien zonder bril.

Het was de Writing Instrument Manufacturers Association die in 1983 het initiatief nam om het handschrift onder de aandacht te brengen. Het is een historisch bijzonder en goed moment om een persbericht te laten uitgaan, waarin schrijven het onderwerp is.

De volgende informatie is te vinden onder: http://www.wima.org/NationalHandwritingDay/tabid/79/Default.aspx

Spreek je door te schrijven uit op de Nationale Handschriftdag

De teloorgegane schrijfkunst is één van de weinige manieren, waarop we onszelf op unieke wijze kunnen uitdrukken. Er zit iets poëtisch aan het pakken van een pen, ervaren hoe hij het papier beroert als je gedachten uit je vingers vloeien en in woorden weergeven. De Writing Instrument Manufacturer's Association (WIMA) stelt je dus voor op 23 januari te profiteren van de Nationale Handschriftdag en een pen of potlood te gebruiken om dat creatieve gevoel
opnieuw aan te wakkeren door middel van een handgeschreven notitie, brief of inzending naar een krant of tijdschrift.

Schrijven maakt het ons mogelijk kunstenaars en mensen te zijn in een tijd, waarin we vaak computers, faxen en e-mail gebruiken om te communiceren. Computerletters zijn hetzelfde, ongeacht, welke computer je gebruikt en hoe je hem gebruikt. Fonts missen een persoonlijk karakter. Schrijven kan intimiteit aan een brief verlenen en onthult details over de persoon van de schrijver. Door de hele geschiedenis hebben handgeschreven documenten liefdesaffaires doen ontsteken, oorlogen uitgelokt, vrede gesticht, slaven bevrijd, bewegingen veroorzaakt en onafhankelijkheid verklaard.

"Hoewel computers en e-mail een belangrijke rol in ons leven spelen, zal niets ooit de eerlijkheid en het persoonlijke vervangen, die door het geschreven woord wordt uitgedrukt", aldus David H. Baker, leidinggevend directeur van WIMA.
Het doel van de Nationale Schrijfdag is het publiek attent te maken op het belang van handschrift. Volgens WIMA is deze dag een kans voor ons allemaal om de puurheid en kracht van schrijven te herontdekken.

De Writing Instrument Manufacturers Association is een nationale handelsmaatschappij, die een omzet heeft van 4.5 biljoen dollars aan pennen, potloden en markers.

1701 Pennsylvania Avenue, N.W., Suite 300 ♦ Washington, D.C. 20006 ♦


Wikipedia over John Hancock:

John Hancock (Quincy (Massachusetts), 23 januari 1737 - aldaar, 8 oktober 1793) was een Amerikaans staatsman, die een grote rol speelde bij het onafhankelijk worden van de Verenigde Staten. Hij was de voorzitter van het Continental Congress dat de Onafhankelijkheidsverklaring aannam, en was de eerste die het document ondertekende.

Het verhaal gaat, dat toen John Hancock de Onafhankelijkheidsverklaring tekende, hij zijn naam extra groot schreef, zodat deze leesbaar zou zijn voor Koning George III van Engeland. Sindsdien is "John Hancock" in Amerika synoniem met een handtekening. Het blijkt echter dat hij gewoonlijk zijn naam groot schreef.
John Hancock werd in Braintree in Massachusetts geboren. Hij werd koopman van beroep, en verzette zich tegen de belastingen die de Britten op producten zoals thee hieven. Om de belastingen te omzeilen, die hij als onrechtvaardig beschouwde, begon hij zich bezig te houden met smokkelen. Hij was een van de initiatiefnemers van de Boston Tea Party.
Hij gebruikte een deel van zijn handels- en smokkelactiviteiten om de opstand te financieren tegen de Britten.
Na de Onafhankelijkheidsverklaring werd hij gouverneur van Massachusetts.
Ontvangen van "http://nl.wikipedia.org/wiki/John_Hancock
DS/08.01.11

 

Twee keer per jaar organiseert de Nederlandse Orde van Grafologen een bijeenkomst voor leden en geïnteresseerden die meestal plaatsvindt in Congrescentrum Antropia in Driebergen. Bij de lezingen zijn introducés ook van harte welkom. Hiervoor worden sprekers uit binnen- en buitenland uitgenodigd. Verschillende thema's van de grafologie worden uitgediept.

Voorbeelden hiervan zijn:

  • in de lezing en workshop van Hester van de Weg werden de handschriften van Prinses Juliana, Theo van Gogh en Edy du Perron uitgewerkt aan de hand van het grafogram van Heymans.
  • op 14 november 2009 gaf Maresi de Monchy een lezing over "grafologie als valide selectiemiddel". Het onderzoek deed mevrouw voor haar afstudeerscriptie psychologie. Het onderzoek beoogde inzicht te krijgen in een vermoedelijke correlatie tussen de uitkomsten van psychologisch testmateriaal en grafologische beoordelingen op een viertal persoonlijkheidseigenschappen, te weten: intelligentieniveau, sociale vaardigheden, leiderschapskwaliteiten en stabiliteit.

Ook buiten de bijeenkomsten vinden er activiteiten plaats. Grafologen komen bij elkaar om hun expertise te bundelen en om van elkaar  te leren. Interessante handschriften worden onder de loep genomen en geanalyseerd.

Er zijn niet alleen activiteiten binnenshuis. Ook in het openbaar stellen grafologen zich actief op als het gaat om het presenteren van het vak. Een voorbeeld daarvan zijn lezingen die gehouden worden voor het bedrijfsleven, opening van een tentoonstelling of ondersteuning bieden bij Open Dagen van opleidingen.

 

 

Is op tablet geschreven handschrift te analyseren?

In het kader van haar masterstudie aan de Hogeschool voor Kunsten (Editorial Design) stelde Marije Holwerda zich deze vraag in haar afstudeeressay “Handwriting in the Digital Area” (2013, 27 blz.). Zij benaderde het Platform Handschriftontwikkeling om informatie. Dit leidde tot een boeiende, uitge-breide mailcorrespondentie, eindigend met “cum laude”. Als onderdeel van haar essay heeft zij een onderzoek opgenomen; vier NOG-leden hebben er spontaan hun medewerking aan verleend. In deze bijdrage wordt een indruk van het onderzoek geschetst. Hierbij is dankbaar gebruikgemaakt van de genoemde correspondentie en de essay van Marije.

Inleiding

Op 25 april 2013 legt Jeannine Klementschitsch ons de vraag van Marije Holwerda voor; zij geeft er deze toelichting bij: “Ik wil een handgeschreven sociaal platform gaan maken voor een app op tablets. Het valt mij op dat schrijven op tablets anders is dan op papier, en vraag mij af wat voor invloed dit heeft op grafologie. Er zijn al veel pennen te koop voor tablets om op te schrijven, maar daarnaast is onze vinger nu ook het schrijfinstrument geworden. Wanneer ik nu schrijf met mijn vinger op de tablet, wijkt dit heel erg af van mijn gewone handschrift. Met de stylus pen voor de ta-blets komt het meer in de buurt van mijn eigen handschrift.” Tot slot vroeg zij zich af: “Ben zo benieuwd of grafologen zich hier ook op gaan aanpassen en zich daar in gaan verdiepen, om handschriften zo goed te kunnen analyseren.”

Als eerste reactie maak ik Marije attent op het artikel “Schrijven op tablets” van Joost Steins Bisschop. Dit gaat over de ervaringen op OBS De Delta in Assendelft. Tegelijkertijd gaat er een e-bericht uit naar de internationale Vanguard- en de nationale NOG-mailkring. Ook wordt de vraag voorgelegd aan een deelnemer-uitgever van het Platform. Daarnaast geeft de recente publicatie “Developments in Handwriting and Signature Identification in the Digital Age” van Heidi Harralson welkome informatie.

Voorinformatie

Op grond van de ontvangen mailreacties en het boek van Harralson zijn de volgende gegevens vooraf wellicht het weten waard. Al lijken computers de primaire oorzaak van het afgenomen schrijfonderwijs in scholen, zou-den computers paradoxaal genoeg tot één van de redenen kunnen worden waarom schrijftrai-ning in de toekomst kan overleven. Met de toename van het gebruik van tablets en digitale pennen, die tekst vastleggen, kan er een trend komen om pen en papier door digitale apparaten te vervangen, die de behoefte in stand houden om leesbaar schrift of schrijven met de hand te produceren, dat effectief door een computer kan worden herkend om het in tekst te kunnen herleiden of vertalen. Gecomputeriseerde handschriftherkenningssystemen kunnen zelfs min-der in staat zijn onleesbaar schrift te herkennen dan mensen; nog een praktische reden waar-om handschrift zich moet conformeren aan minimale leesbaarheidsnormen.

Waar schrift eerst alleen ‘statisch’ (als product) geanalyseerd kon worden, is het nu mogelijk dit ook dynamisch (als proces) te volgen: een computersysteem legt met behulp van software al schrijvend de beweging, druk en ritmepatronen vast. Denk aan NeuroScript van Teulings en dat van het Cito! Ook gezondheidsfactoren, als tremor, Parkinson, verlies van vloeiendheid, zijn met moderne apparatuur te achterhalen, en wel op grond van de bewegingssymptomen in het handschrift.

Het maakt nogal verschil hoe een handtekening wordt gezet: op papier, met stylus, vinger- top, muis, waar je al tekenend al of niet naar kunt kijken, de beperkte ruimte, al of niet op draagbaar apparaat, waardoor bijvoorbeeld grootte, vorm en dergelijke kunnen veranderen. Bij vervalst/gesimuleerd schrift vallen vaak zwakke streekkwaliteit, lagere schrijfsnelheid, minder vloeiendheid, afgenomen snelheid en dito versnelling en streekrichting op.

Dynamische methoden zijn niet alleen beter, maar superieur boven analyse van statische kenmerken, omdat bij de dynamische methoden de tijdelijke informatie kan worden bepaald en gekwantificeerd. Statische kenmerken, daarentegen, zijn makkelijker te vervalsen dan dyna-mische/biometrische (zoals beweging, snelheid, versnelling), terwijl de laatste juist belangrijker zijn voor analyse.

Er bestaat een stylus voor op tablets, die ook druk kan laten zien. Zodra men harder drukt, zal de lijn ook dikker worden. http://adonit.net/jot/touch/

Het onderzoek

Na uitwisseling van de verkregen informatie in meerdere mails wordt de opzet van een onder-zoek duidelijk. Marije schrijft spontaan een tekst en schrijft diezelfde tekst in totaal driemaal op – eenmaal op papier en tweemaal op tablet (met verschillende instelling van grootte, moge-lijk door het schrijfprogramma). Zij formuleert hierbij de volgende onderzoeksvragen:

  1. Wat blijft constant in alle drie handschriften?
  2. Wat zijn duidelijke verschillen tussen de drie handschriften?
  3. Wat zijn kleine verschillen tussen de drie handschriften?
  4. In welke volgorde zijn de drie handschriften het makkelijkst te analyseren zijn en waarom?

De samples en vragen worden aan de vier NOG-grafologen voorgelegd, die kans zien op korte termijn hun indrukken te geven – niet wetend dat er twee samples op tablet zijn geschreven en één sample (de ‘kleinste’) op papier, evenmin wat hun volgorde is geweest.

De handschriften

Hier volgen twee van de drie samples, de ‘papieren’ en de iets grotere ‘tablet’ uitvoering:

 

Met balpen op papier geschreven (ware grootte, sample 3)

 

Met stylus op tablet middelgroot geschreven (sample 2)

Resultaten

De uitkomsten worden per vraag gerubriceerd, waarbij het aantal grafologen telkens tussen haakjes staat vermeld.

  1. Wat blijft constant in alle 3 handschriften?
    Letterafstand (1x)
    Overzicht, gebruik van ruimte, ruimtelijke afstand/indeling: woord- en regelafstand (4x)
    Wisselende helling van licht linkshellend, via rechtop naar licht rechtshellend (1x)
    Vlot geschreven (1x)
    Verbondenheidsgraad: afwisselend ver-/onverbonden schrift (2x), vaker onverbonden (1x) i-Punten iets rechts van neerhaal (1x)
    Eigenheid: eigen lettervormen blijven, eigen verbindingen, enkele aflopende eindhalen bij a en n (1x)
    Onderlinge zoneverhoudingen (1x)
    Mate van leesbaarheid (1x)
    Schriftsoort (1x)
    Lijnvoering (1x)

  2. Wat zijn duidelijke verschillen tussen de 3 handschriften 1-2-3 (resp. groot/kleiner/kleinst)?
    Lettergrootte (2x)
    Ruimtegebruik hs. 1 en 2 t.o.v. hs. 3 (volgorde van de mail aangehouden)(1x)
    Streekdikte of Strich, afnemend van hs. 1 naar 3 (2x)
    Regel 5 ‘most’ arcade (in hs. 1), hoek (in hs. 2) en ‘most’ ontbreekt in hs. 3 (1x)
    R van ‘ride’ in hs.3 anders dan in 1 en 2 (1x)
    Regelverloop/-voering, hs. 1 en 2 horizontaal, hs. 3 licht dalend (3x)

  3. Wat zijn kleine verschillen tussen de 3 handschriften?
    Bij hs. 2 versmalt linksrand iets, is bij hs. 1 en 3 recht (2x)
    Los-verbonden: in hs.1 ni ce, in hs.2 ni c e, in hs. 3 nic e (1x)
    Schrijfwijze: bij hs. 1 unfortunatly, bij hs. 2/3 unfortuently (1x)
    Enkele andere lettervormen (A1x)
    Dikte van de Strich (1x) [ zie ook bij vraag 2]
    Regelverloop (1x) [zie ook bij vraag 2]
    Eigenlijk geen verschillen; 3e schrift komt wat klein over, heeft misschien een "technische" oorzaak (1x)

  4. In welke volgorde zijn de 3 handschriften het makkelijkst te analyseren en waarom?
    Hs. 1 het makkelijkst, want duidelijker te zien, maar ook grover (1x)
    Hs. 2/3. Zijn iets minder duidelijk, want klein(er), minder duidelijk, wel verfijnder (1x)
    Zijn alle 3 goed te analyseren, verschillen niet wezenlijk, anders dan de grootte, voorkeur 2-3-1(1x)
    Het makkelijkst is hs. 2 – de schrijfbeweging is goed te volgen (1x)
    Daarna hs.1 – letters lopen sneller dicht door de dikkere streek; hoort dat bij de persoon of niet? (1x)
    Tot slot hs. 3 – moet turen en heb vergrootglas nodig om goed te kunnen bekijken. (1x)
    Het makkelijkst zijn hs. 2 en 3, omdat ze m.i. met een pen c.q. balpen, zijn geschreven (1x)
    Hs. 1 is qua Strichkwaliteit, waarschijnlijk moeilijker te beoordelen; het doet on-natuurlijker aan (1x)
    Als eerste handschrift 1 of 2, maakt eigenlijk niet zoveel uit; als derde no. 3 door "kleine schrift". (1x)

Conclusie

Voor Marije is de conclusie duidelijk: Een handschrift is dus evengoed te analyseren, en het maakt niet uit of het op een tablet of op papier is gemaakt. Er zijn wel verschillen die zijn op-gevallen tussen de verschillende teksten.

Vormt de soort informatiedrager – papier of tablet – geen belemmering voor verantwoorde grafologische analyse, de grootte van het geschrevene doet er wel degelijk toe. Hoe kleiner het formaat, des te moeilijker het analyseren.

Geen van de onderzoekers heeft melding gemaakt van eventuele drukverschillen bij of tussen het handschrift op papier of op tablet.

Deze bijdrage is door Marije Holwerda doorgenomen en heeft haar goedkeuring gekregen. Zij is Aartje Schoemaker, Annie Leisink, Maresi de Monchy en ondergetekende heel dankbaar voor hun spontane medewerking.

Aanvullende informatie: Op internet is onder Bamboo Paper een app voor digitale notitieblokken te vinden, waarmee creatieve invallen en gedachten zijn vast te leggen. Met deze app kan men net zo direct en eenvoudig tekenen, aantekeningen en schetsen maken als met een echt notitieblok. Als pen is er een met een zacht kussentje als ‘punt’ te gebruiken. De tekst komt, zo te zien, goed over.

Zevenaar, 23 september 2013
Dick Schermer